واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
520
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
بخارا و صاحب خراج « 1 » ، و امير ايلاق حسين ملك را « 2 » به مذهب خود درآورد . نخشبى به واسطهء ايشان به دربار راه يافت و چيزى نگذشت كه خود امير هم « قرمطى » شد « 3 » . نصر بنا به ميل نخشبى رضا داد كه 119000 دينار « 4 » به رسم ديهء مرگ حسين بن على « 5 » كه در زندان مرده بود به قايم خليفهء فاطمى ( از 323 تا 335 هجرى / 946 - 934 ميلادى ) بپردازد . بديهى است كه گرايش و تمايل وافر امير به بددينان شيعه نمىتوانست مورد تأييد روحانيان باشد و ايشان به متحدان هميشگى خويش يعنى افراد غلامان ترك نگهبان شاهى توجه و مراجعه كردند . تركان تاج و تخت را به « سپهسالار بزرگ » تكليف كردند . نقشهء
--> ( 1 ) - « صاحب خراج » ؛ محتملا اين اصطلاح همان مفهوم شغل « مستوفى » را مىرساند ( رجوع شود به ص 496 - 495 ) . ( 2 ) - دربارهء ويژگيهاى اين ناحيه رجوع به ماقبل ص 501 و . 32 . S ، « Die Altturkis chen Jn schriften » ، Barthold ( 3 ) - از تأليفات نظام الملك و بيهقى پيداست كه اين اصطلاح مفهومى بس وسيعتر از آنچه على الرسم در مواردى استعمال مىشود - داشته . ( 4 ) - متن « فهرست » در اينجا آنچنانكه بايد روشن نيست رجوع شود به : « فهرست » ، I I ، 79 . ( 5 ) - به گفتهء ابن الاثير ( چاپ تورنبرگ ، V I I I ، 66 ) حسين بن على پس از قيام خويش از طرف وزير ابو عبد اللّه جيهانى از زندان آزاد و مجددا به خدمت پذيرفته شد . مرگ او محتملا پس از قيام جديدى بوده كه دربارهء آن خبرى در دست نداريم . ثعالبى ( « يتيمه » ، مستخرجات به ترجمهء باربيه دمينار ، I ، 204 ) اشعار حسين را خطاب به بلعمى وزير نقل مىكند كه شاعر در طى آن به خاطر آزادى خويش از زندان از آن وزير سپاسگزارى مىكند .